Interview met Hans van Manen en Roel Voorintholt

Interview met Hans van Manen en Roel Voorintholt in 2012. Aanleiding: het programma menEERvanManen van Introdans, in verband met 80 jaar Hans van Manen.

Interview met Hans van Manen en Roel Voorintholt

‘Het gaat om de richting van je blik. Je moet alles om je heen kunnen zien en niet bezig zijn met hoe mooi je danst.’ Dat is de essentie van de klassieke Hans van Manen-armen in schuin tweede positie volgens Mea Venema. Zij is vaste repetitor en bewaakster van het cultureel erfgoed van de meesterchoreograaf. In de studio van Introdans zijn de handen volgens company repetitor Iris Reyes te sterk gebogen. De dansers van Introdans Ensemble voor de Jeugd krijgen de laatste correcties door.

Een interview met Hans van Manen en Roel Voorintholt. Want de beroemdste Nederlandse choreograaf wordt 80 jaar en wordt in het zonnetje gezet. Doorgaans goedgehumeurd en altijd bereid dans te promoten is deze meester van het gilde met meer dan 140 werken op zijn naam (120 werken zeggen is hem onderschatten) een Nederlandse zonnekoning van de dans. We spraken in dit interview met Hans van Manen en Roel Voorintholt eerst de choreograaf en daarna de artistiek directeur van Introdans Ensemble voor de Jeugd.

Kun je iets zeggen over het programma?

Sticky Piece heb ik speciaal gemaakt voor Introdans Ensemble voor de Jeugd, In the Future voor het Scapino Ballet en Squares voor theater Sarah Bernhardt in Parijs in 1986. Polish Pieces en Black Cake zijn bij Nederlands Dans Theater in première gegaan. Het is een goed samengesteld programma, gekozen uit de 22 balletten die Introdans van me op het repertoire heeft staan. Sommige stukken zijn een tijd niet uitgevoerd dus je krijgt een goed tijdsbeeld en een indruk hoe het nu gedanst wordt. Ik vond dat de dansers het bij de repetitie fantastisch deden.’

Kun je iets zeggen over de afgelopen 80 jaar dans, ervan uitgaande dat er sterke invloeden waren voordat je zelf begon?

‘Ik werk over de hele wereld en sta versteld van wat een vlucht de danstechniek de afgelopen dertig jaren heeft genomen. Een danseres uit een corps de ballet vandaag de dag zou twintig jaar geleden eerste soliste zijn geweest. Dat is niet te vergelijken. Maar in de sport zie je hetzelfde, daar worden ook records gebroken.’

En wat merk je wat de ontwikkeling van stijl betreft?

‘Er is een enorme ontwikkeling in communicatie dankzij televisie, internet etc. Dansers, ook beginnende dansers, en choreografen kunnen nu veel meer zien van andere gezelschappen. Vroeger kon je een internationaal dansgezelschap vooral zien als het naar Nederland kwam. Nu is dat minder omdat het gewoon niet te betalen is.’

Choreografen zien veel meer van elkaar. Leidt dat niet tot homogeniteit: dat dans op elkaar gaat lijken?

‘Nee, want landelijke verschillen blijven. Amerikanen dansers anders dan Engelsen en zij dansen op hun beurt weer anders dan Fransen. Nederlandse dansers: wij zijn eigenlijk heel veelzijdig. Dat komt omdat we in de jaren vijftig begonnen zijn met veel naar Nederland te halen.’

Ben je constant gebleven ondanks alle invloeden?

‘Ik wil graag beïnvloedbaar zijn en dat hoort ook, maar je kunt nooit onder jezelf vandaan komen. Veel balletten van me blijven gevraagd worden, dat is een constante factor. Nu weer Amerika, Rusland en China met balletten die ondertussen 30 tot 40 jaar oud zijn. Gelukkig beginnen ze nu ook nieuwe balletten te vragen.’

Er is een Stichting Hans van Manen die er voor zorgt dat je werk bewaard blijft voor de toekomst…

‘Ja, die is opgericht in Arnhem. Roel Voorintholt is daar initiatiefnemer van. Er zijn slechts 5 balletten van me die niet geregistreerd zijn op video. Daarnaast zijn er balletmeesters die goed mijn werk kunnen overbrengen op dansers.’

Klassiek ballet heeft een sterke invloed op je werk. Heb je ooit overwogen een puur klassiek of neo-klassiek ballet te maken?

‘Nee. Ik ben niet goed in anekdotiek. Behalve als ik een komisch ballet maak. Dan moet je anekdotisch zijn anders werkt het niet. Ik kan ook geen ballet maken dat gebaseerd is op een schilderij, zoals Glen Tetley dat deed met De Anatomische Les. Ik ben wel geïnspireerd door de beeldende kunst. Wat mij interesseert zijn de methoden: ik ben een constructivist.’

Je werk heeft een zekere allure en elegantie. Is dat vanwege de tijd dat je bij Roland Petit danste?

‘Ik denk dat ik door iedereen wel ben beïnvloed. Ik bracht een korte tijd door bij Roland Petit. Dans in de zestiger jaren in Parijs was dood. Er waren wel grote dansers zoals Jean Babilée, Serge Lifar en Petit maar die waren niet volop actief. Roland Petit kon naast zijn goede werken ook oppervlakkig zijn en balletten uit zijn mouw schudden. Mijn grote voorbeeld is altijd (George) Balanchine geweest.’

dubbelinterview hans van manen roel voorintholt

In dit interview met Hans van Manen en Roel Voorintholt licht de artistiek leider van Introdans Ensemble voor de Jeugd zijn keuze voor werk van de choreograaf toe.

Wat spreekt jou aan in het werk van Hans van Manen?

‘Het is wars van franje en zonder opsmuk. Heel aangenaam om naar te kijken en in mee te gaan. Vroeger had Hans van Manen bij het Scapino Ballet, toen het nog voor kinderen was, een aantal balletten gemaakt zoals Ajakaboembie. Ik vroeg Hans in 1995 een deel daarvan op het repertoire te brengen van Introdans. Dat is het begin geweest van onze samenwerking.’

Waarom kies je werk van Hans van Manen bij een gezelschap voor de jeugd?

‘Inmiddels hebben we 22 werken van Hans die door onze twee groepen worden uitgevoerd. Ik koos vaker werk van choreografen dat eigenlijk niet voor kinderen gemaakt was: Nils Christe, Ohad Naharin, Jiri Kylián. Ik vond dat die werken juist wel geschikt waren voor kinderen. Ik wilde niet per se balletten die je moest opleuken met hip hopdansjes en die heel dicht bij de belevingswereld van kinderen zouden staan.

Een van de hoogtepunten uit dit programma is Squares. Er werd ooit gezegd dat het te abstract zou zijn voor kinderen maar die keken juist met open mond naar de verandering van licht en het blok met tl-balken dat omhoog gaat. Ze worden echt meegenomen naar een andere wereld.’

Veel nieuwe pogingen tot klassiek of neoklassiek ballet blijken eendagsvliegen. Waarom is dat bij Hans van Manen anders?

‘De oorspronkelijkheid en originaliteit bij Hans is heel sterk. Je kunt wel anderen gaan imiteren en in hun stijl werken, een Pina Bausch of (William) Forsythe bijvoorbeeld, maar dat beklijft uiteindelijk niet. De bron zit immers bij een Pina, Forsythe of een Hans zelf.’

Hans is van een generatie van grote choreografen. Hoe komt het dat, ook in Nederland, niet veel nieuwe choreografen van dit niveau zijn opgestaan?

‘Vanuit mijn werk ben ik daar ook continu naar op zoek: ik bezoek festivals en ontvang dvd’s van choreografen. Ik heb het idee dat jonge choreografen al snel denken dat ze de nieuwe ontdekking zijn. Als ik naar bijvoorbeeld Hans kijk dan zie ik iemand die alles deed: voor opera en van alles. Je was toen veel minder bezig met hoe groot en belangrijk je was.

Ik ben ook rustig blijven bouwen op basis van mijn overtuiging. Toen ik begon met de programmering in 1989 werd er lacherig over gedaan. Introdans Ensemble voor de Jeugd is nu echter het enige gezelschap voor jeugd dat een plek heeft in de BIS (landelijke culturele basisinfrastructuur).’

Wat is jouw indruk van het programma menEERvanmanen?

‘De stukken in menEERvanmanen lijken totaal niet op elkaar. Met alle stukken maak je een mooie reis door de tijd, vanaf de jaren zestig. Je kunt zoiets ook op dvd zien of op internet maar het feit dat je dit ‘live’ kunt zien met 12 gedreven dansers, dat geeft je toch een bijzonder gevoel mee.’

Tot slot: Introdans heeft nog een jubileum te vieren dit jaar?

‘Met het gala VIER65 op 6 april 2012 brengt Introdans een hommage aan Ton Wiggers, medeoprichter en nu algemeen directeur van Introdans. Er zullen korte choreografieën worden uitgevoerd, een film over Ton als danser, een première van een ballet van Jérôme Meyer en afsluitend In Memoriam, een van Ton’s favoriete stukken.’

Dit interview met Hans van Manen en Roel Voorintholt werd afgenomen in maart 2012. Danspubliek spreekt haar dank uit aan Introdans voor de totstandkoming van het interview.

Lees naast dit interview met Hans van Manen en Roel Voorintholt ook een interview met Hans van Manen door danseres Nienke Wind, destijds studente Nationale Balletacademie en inmiddels danseres bij Introdans.


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*