Shostakovich Trilogy: hoe Ratmansky ballet weer belangrijk maakt

Het Nationale Ballet staat op het Holland Festival met de Shostakovich Trilogy. Een onverschrokken keuze. Want het jubilerende festival pakt uit met grote moderne choreografen zoals Alain Platel en Boris Charmatz. Het Nationale Ballet, dat in februari een conferentie organiseerde over de toekomst van ballet, positioneert zichzelf echter als bewaker van het balletcultuurgoed. Met Alexei Ratmansky als vaandeldrager: ‘the most gifted choreographer specializing in classical ballet today’ (New York Times).

Ballet heeft de toekomst

De keuze voor Ratmansky is extra interessant omdat de invloedrijke Benjamin Millepied, ex-directeur van de Parijse Opera en echtgenoot van actrice Nathalie Portman, onlangs stelde dat hij zijn buik vol heeft van klassiek ballet. Het is niet vernieuwend genoeg. Ratmansky ziet dat anders én hij heeft daar alle recht op. Als geen ander weet hij oeroude klassieke meesterwerken her op te voeren en vanuit ‘zijn’ rijke Russische traditie beweegt hij zich naar succesvolle nieuwe balletten. Het is een klein wonder dat uit Rusland een nieuw creatief genie op is gestaan. 

Accent op kwaliteit

Ratmansky heeft een brede ervaring als danser bij Westerse gezelschappen. Daarvan valt The Royal Danish Ballet het meest op. Dat gezelschap staat bekend om de gedetailleerde ballet- en springtechniek en zal hem hebben geholpen zijn balletidioom te verfijnen. Een voorbeeld: vier mannelijke dansers van Het Nationale Ballet springen in deel 2 van de trilogie telkens een grand assemblé en tournant. Een zware sprong die vlekkeloos wordt uitgevoerd. Iets dat hier jaren geleden nooit was gelukt. Dat is weliswaar geen scheppend vernieuwen, maar wel evolutie. En het zegt iets over het niveau van de dansers in Amsterdam nu en over de eisen van Ratmansky zelf.

Kwaliteit is veiligheid

De Shostakovich Trilogy is simpelweg een puur en gepassioneerd eerbetoon aan de belangrijkste Russische componist van de 20e eeuw. Maar er speelt meer mee: de componist was kritisch op het stalinistisch regime. Een parallel valt te trekken met het Rusland van vandaag. Daar is ook genoeg om kritisch op te zijn. Mikhail Baryshnikov, vriend van Ratmansky, vindt het er allemaal een grote soap opera.

Het levert de vraag op: hoe kun je constructief kritisch zijn met ballet? Een kunstvorm die nota bene door machthebbers is ontwikkeld om te pronken met strategisch overwicht.

Een andere vraag is: hoe blijf je met kritiek verzekerd van een veilig bestaan? Het antwoord daarop lijkt: door ongeëvenaarde kwaliteit te tonen. Zo verzekerde het Sjostakovitsj van een bestaan. Ratmansky wellicht ook. Het geeft hem in ieder de geval de optie een fantastisch drieluik te maken over een kunstenaar die kritiek op zijn manier uitte.

Deel 1: Negende Symfonie

Op de Negende Symfonie van Sjostakovitsj danst het Het Nationale Ballet uiterst vakkundig en licht. En let op: dit is eens geen klassiek niemendalletje. Ongewone bewegingen of groeperingen, zoals voorovergebogen knielen of in paren van twee op de grond zitten, Nijinska-achtige rijen en kringetjes, tegenbewegingen zoals de achteruit gesprongen jeté’s; dit alles zorgt ervoor dat het idioom fris overkomt.

Extra opvallend is het jonge talent Sho Yamada die nog coryphée is. De solerende Japanner kent een verbluffende techniek met een enorme sprongkracht en een boterzachte landing. Zo veel techniek in de groep tilt het dansen onderling naar een steeds hoger niveau.

Deel 2: Kamersymfonie

De Braziliaanse danser Daniel Camargo geeft de componist als kunstenaar weer. Met ontbloot bovenlijf in een zwart suède jasje is hij de tegenhanger van Apollon musagète; de witte god die landgenoot Balanchine op eenzelfde gedragen muziek als Stravinsky deed dansen. Ook met drie muzen. Een daarvan, de voortreffelijk dansende Naira Agvanean is nu na de première als klap op de vuurpijl bevorderd tot tweede soliste. Camargo zelf danst charismatisch expressief en draagt dit dramatische deel geweldig.

Ga door met kunst, lijkt de boodschap, wanneer de artiest tegen de stroom van schermutselingen in blijft dansen.

Deel 3: Pianoconcert #1

Met Amerikaanse swing en een flinke glimlach voeren zestien dansers een constructivistisch lijnenspel op. Niet onder Stars and Stripes maar onder rode sterren en hamers. Invloeden van het ballet Violin Concerto hier, met de speelse walspasjes van een klein solistenkoppel en een groot.

Een mooi podium krijgt het Nederlandse talent Floor Eimers die uitstekend begeleid wordt door Vito Mazzeo. De sierlijke Italiaan danste bij het San Francisco Ballet dat met American Ballet Theater co-producent van de Shostakovich-trilogie is. Het ging er in 2013 in première.

Tijdloze schoonheid

De decorsetting van George Tsypin is treffend en markant. De kostuums van Keso Dekker: ga er niet van uit dat ze van elk ballet een succes maken, maar het lijkt er intussen wel op. De Shostakovich Trilogy is absoluut een wonderlijk genot om naar te luisteren, dankzij Het Balletorkest met pianist Michael Mouratch en trompettist Erwin ter Bogt. Vooral deel twee, in Nederland is de muziek ook bekend van Nils Christe’s Quartet 1, is een gevoelige ervaring.

Is de trilogie vernieuwend? Niet direct. Maar Alexei Ratmansky legt in een interview met de VPRO uit dat dat ook niet hoeft. Laat het vernieuwen over aan de moderne jongens (of dames). Tijdloze schoonheid: dat is de bestaansreden van ballet en iets wat we in moeilijke tijden hard nodig zullen hebben.

De Shostakovich Trilogy is nog t/m 30 juni te zien in Nationale Opera & Ballet in Amsterdam. 

Info & tickets

 

(foto boven: Hans Gerritsen)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

*